ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 'ਛੱਲਾ' ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ?

‘ਛੱਲਾ’ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਸਹਿਬ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ 'ਛੱਲਾ' ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪੰਜਾਬੀ ਢੋਲ ਨਾਲ ਜਦੋਂ 'ਛੱਲਾ' ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਛੱਲੇ ਨਾਲ ਦਿਲੀਂ ਸਾਂਝ ਹੈ ਸਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ’ ਕਦੇ ਛੱਲਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਹੋਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਲੇ ਦੇ ਪਿਛੋੜਕ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।  ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਬਹੁਤ ਭਾਵੁਕ ਹਨ ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ 'ਛੱਲਾ' ਦੇ ਬੋਲ ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵੁਕ ਗੀਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ? ਆਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ 'ਛੱਲਾ' ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ। 

'ਛੱਲਾ' ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝੱਲਾ ਨਾਂ ਦਾ ਮੱਲ੍ਹਾ ਸੀ, ਮੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਝੱਲਾ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿਚ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਝੱਲਾ ਦਾ ਛੱਲਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਝੱਲਾ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਝੱਲਾ ਜਦੋਂ ਦਰਿਆ ਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਝੱਲਾ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਬੇੜੀ ਨਾ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਝੱਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇਵੇ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਰੋਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਝੱਲੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਝੱਲਾ ਆਪਣੇ ਲਾਡਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਛੱਲਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ਼ਤੀ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਝੱਲਾ ਰੋਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਝੱਲਾ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਛੱਲਾ ਕਿਸ਼ਤੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਪਰ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਰੁੜ੍ਹ ਗਿਆ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਛੱਲਾ ਚਲਾ ਤਾਂ ਗਿਆ ਪਰ ਕਦੇ ਵਾਪਿਸ ਨਹੀ ਮੁੜਿਆ। ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਬਿਆਸ ‘ਚ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਚੜ ਗਿਆ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜੱਲੇ ਮਲਾਹ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੇ -ਉਡੀਕਦੇ ਨੂੰ ਦਿਨ ਢਲ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਗਏ ਕਈ ਦਿਨਾ ਤੱਕ ਲੱਭਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਛੱਲਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਪੁੱਤ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਜੱਲਾ ਮਲਾਹ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ |

ਜਦੋਂ ਝੱਲਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ-

ਹੋ ਜਾਵੋ ਨੀ ਕੋਈ ਮੋੜ ਲੀਯਾਓ,

ਨੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗਯਾ ਅੱਜ ਲੜ ਕੇ,

ਓ ਅੱਲਾਹ ਕਰੇ ਜਿਹ ਆ ਜਾਵੇ ਸੋਹਣਾ,

ਦੇਵਾਂ ਜਾਂ ਕਦਮਾ ਵਿਚ ਧਰ ਕੇ!

(ਕੋਈ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲਗਾ ਦਿਆਂਗਾ)।

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਝੱਲਾ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸ਼ਤੀ ਲੈ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ਼ਤੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਝੱਲਾ ਨੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੋਵੇ- 'ਛੱਲਾ ਨੌ-ਨੌ ਖੇਵੇ, ਪੁਤਰ ਮਿਠਾਡੇ ਮੇਵੇ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਸਬਨੂੰ ਦੇਵੇ' (ਪੁੱਤ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰੱਬ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਵੇ )।